آموزش تفکر خلاق

کیمیا هاشمی (دانشجوی رشته ذهن، مغز و تربیت)

0

در این فعالیت، هدف آموزش به طور اخص، تفکر خلاق است اما معمولا در یک فرایند خلاق، تفکر انتقادی به طرق مختلف (به طور مثال در ارزیابی ایده ها و بهبود آن ها) به کار گرفته می شود. به علاوه در بخشی از این فعالیت (بخش گروهی) دانش آموزان باید برای حل مساله ای که با آن مواجه شده اند استدلال کنند. البته این بخش به عنوان مقدمه ای برای انجام فعالیت بعدی که محوریت بحث کلاس است مطرح می شود. بدیهی است که زیرساخت تمام این انواع تفکر، پردازش اطلاعات است.
به طور کلی مولفه های مختلف تفکر با یک دیگر در ارتباط اند و در برنامه ای که تفکر را نه به صورت مستقل بلکه در خلال برنامه درسی آموزش می دهند، ممکن است انواع مختلف تفکر در یک تمرین ظاهر شوند. با این همه تاکید بر یکی از این مولفه ها در یک تمرین به معنای ضروری تر بودن آن نیست بلکه هدف عمیق شدن در تک تک این مهارت ها و پرداختن به جزییات آن ها است. اما این نوع تکالیف تنها در یک برنامه ی آموزشی یکپارچه که در بلند مدت به تمام این مولفه ها با عمق و دقت کافی می پرازد، قابلیت توسعه ی همه ی مهارت های تفکر را بدست می آورد.
راهبردهای آموزشی: در بخشی از فعالیت که تاکید بر تفکر خلاق است ،تولید آزادانه ی ایده ها در کلاس تشویق می شود و با طرح پرسش هایی درباره ی جزییات ایده ها، امکان ارزیابی ایده ها با معیار ها مناسب فراهم می شود. با بخش هایی از فعالیت که نیاز به حل مساله دارد، طرح راه حل های مختلف در کلاس به صورت جمعی و مقایسه ی آن ها از راهبرد های مورد استفاده در کلاس است.
زیر مهارت های تفکر خلاق: 1. تولید و بسط ایده ها 2. فرضیه سازی 3. به کار بردن قوه ی تخیل
اهداف یادگیری موضوعی (subject matter):
• دانش آموزان در پایان این فعالیت درباره ی ویژگی های ظاهری متفاوت حیوانات مختلف و تاثیر این تفاوت ها بر نحوه ی زندگی آن ها اطلاعاتی بدست می آورند.
• دانش آموزان مهارت خود را در طراحی محصولاتی که در زندگی روزمره به کار می رود، ارتقا می دهند.
اهداف مربوط به زیرمهارتهای تفکر (subskills):
• دانش آموزان در پایان این فعالیت مهارت خود در تولید و بسط ایده ها ارتقا می بخشند.
• مهارت دانش آموزان در فرضیه سازی، بهبود می یابد.
• دانش آموزان بعد از این فعالیت در به کار گرفتن قوه ی تخیل خود را برای رسیدن به راهکار های جدید مهارت بیشتری به دست می آورند.
• دانش آموزان می توانند افکار خود را به صورت موثری برای دیگران توضیح دهند.
• دانش آموزان می توانند بر اساس شواهد موجود استدلال کنند.
• دانش آموزان می توانند ایده های خود بر اساس معیار های مناسبی ارزیابی کنند.
سازمان کلاس:
1. بخش اول: پروژکتور برای نمایش فیلم و عکس برای کل کلاس فراهم باشد و بچه ها امکان نشستن در حلقه ای برای گفتگو را داشته باشند.
2. بخش دوم :در فضاهای مختلف کلاس وسایل بازی پراکنده شده باشد؛ به طوری که در یک نگاه کلی به نظر برسد که کلاس نیاز به مرتب سازی دارد. سعی کنید که ابعاد و اشکال این وسایل متنوع باشند.

فرایندهای اجتماعی:
1. حلقه ی گفتگو
2. جمع آوری وسایلی که در کلاس پراکنده شده است ( در این بخش بچه های کلاس برای جابه جا کردن برخی وسایل نیاز به کمک یک دیگر دارند.)

نتايج يادگيري:
• دانش آموزان در طرح ایده ی ساخت ابزارهایی که در زندگی روزمره کاربرد دارند، ماهر تر می شوند.
• دانش آموزان می توانند درباره ی نحوه ی عملکرد ابزاری که در زندگی روزمره کاربرد دارند فرضیه سازی کنند.
• دانش آموزان می توانند از قوه ی تخیل خود در طراحی ابزار هایی که در زندگی روزمره کاربرد دارند، به نحو موثر تری استفاده کنند.
• دانش آموزان می توانند استدلال های خود درباره ی تاثیر ویژگی های ظاهری حیوانات بر نحوه ی زندگی آن ها بیان کنند.
• دانش آموزان می توانند ایده های خود برای ساخت ابزار هایی که در زندگی روزمره کاربرد دارند را به درستی بیان کنند.
• دانش اموزان می توانند ابزاری که طراحی کرده اند را با معیار های مناسبی ارزیابی کنند.
پی نوشت: هر چند این فهرست، برای اجرا در یک طرح درس شاید کمی اغراق آمیز به نظر برسد، اما هدف از نگارش همه ی این موارد این نیست که در کلاس بر تمام آن ها توجهی یکسان شود و وقت قابل توجهی به آن ها اختصاص یابد. بلکه هدف شفاف کردن ابعادی از این تکلیف است که امکان توسعه ی تفکر در آن وجود دارد. به علاوه در برخی موارد آموزش یک زیر مهارت از یک مولفه ی تفکر بدون در نظر گرفتن زیرمهارت های سایر مولفه ها، می تواند حتی منجر به آموزش تفکر به صورت ناکارآمد گردد. به طور مثال آموزش تولید و بسط ایده ها بدون آموزش ارزیابی انتقادی آن ها، می تواند در دانش آموزان نگرش اشتباهی را درباره ی خلاقیت ایجاد کند.
مراحل اجرای فعالیت
در ابتدای کلاس با دانش آموزان درباره برنامه ی کلاس صحبت کنید. مثلا می توانید با این جمله شروع کنید:” امروز می خواهیم درباره ی بدن موجدات زنده با هم صحبت کنیم.” و یا تاکید کنید که می خواهید درباره ی این حرف بزنید که شکل موجودات زنده چطور روی زندگیشان تاثیر گذاشته است. می توانید به آن ها نوید ساختن یک وسیله در پایان کلاس را هم بدهید. این جملات در ابتدای کلاس باعث می شود که در روند انجام فعالیت ها امکان بیشتری برای نظارت فراشناختی آن ها فراهم کنید. در ابتدای هر فعالیت هم بکوشید از جمله های مشابهی برای آگاهی دانش آموزان استفاده کنید. مثلا با گفتن این که ” می خواهیم وسیله ای بسازیم که کارمان را برای جا به جا کردن وسایل راحت کند” توجه آن ها را به این نکته جلب کنید که در طراحی هایشان باید مفید بودن آن ابزار را مد نظر داشته باشند.
شرح فعالیت: در ابتدا، عکس هایی از حیوانات مختلف به کل کلاس نشان دهید. در هر مورد از بچه ها بپرسید که حدس می زنند نحوه ی راه رفتن این حیوانات چگونه است؟ توجه آن ها را به ویژگی های فیزیکی منحصر به فرد آن ها جلب کنید. بپرسید که بدن آن ها چه تفاوتی با بدن ما دارند و این تفاوت چه تاثیری بر نحوه ی راه رفتن آن ها می گذارد. این حیوانات چگونه می توانند وسایل مختلف را بردارند؟ در صورت امکان از آن ها بخواهید این حالت ها را نشان دهند. از دانش آموزان بپرسید این حیوانات چه وسایلی را می توانند بردارند؟
دانش آموزان را تشویق کنید که در پاسخ هایشان از توصیف ویژگی های فیزیکی حیوانات استفاده کنند و بر اساس این توصیف ها به سوالات پاسخ دهند.
بعد از نمایش هر عکس فیلمی از آن حیوان نمایش دهید و درباره درستی حدس های دانش آموزان گفتگو کنید. در این جا سعی کنید فرضیه های دانش آموزان را به شکلی نقل کنید که در عین قابل فهم بودن، ارتباط بین ویژگی های ظاهری حیوانات با شکل راه رفتن، شکار کردن و حتی محل زندگی آن ها را مشخص تر بیان کند.
فعالیت گروهی
به هر کدام از دانش آموزان دستکش مقوایی بزرگی به شکل زیر دهید. خودتان هم چنین دستکشی، به دست کنید. به آن ها بگویید می خواهیم امروز به این فکر کنیم که اگر بدن ما به این شکل نبود، زندگی ما به چه شکلی تغییر میکرد.

توجه آن ها را به وسایلی که در کلاس به طور پراکنده ریخته شده است جلب کنید (این وسایل را حتما بعد از انجام فعالیت اول، در کلاس قرار دهید تا در خلال حلقه ی بحث ابتدایی، توجه دانش آموزان به این وسایل جلب نشود). از آن ها بخواهید که در جمع کردن وسایل به شما کمک کنند. برای برداشتن بعضی از وسایل نیاز هست که چند نفر به یک دیگر کمک کنند. به آن ها کمک کنید که برای تقسیم وظایف از توصیف ویژگی های اشیا استفاده کنند. خودتان برای تقسیم کار ایده هایی مطرح کنید و در طرح ایده های خود از جمله های ” اگر… آنگاه….” استفاده کنید (به طور مثال: “اگر من دستم را بگذارم زیر این ماشین و بلندش کنم تو می توانی آن را از بالای دست من بلند کنی.”)
فعالیت فردی:
بعد از جمع آوری وسایل کلاس از آن ها بپرسید که با چه سختی هایی در این کار مواجه شدند. جا به جا کردن کدام یک از اشیا سخت تر بود؟ چه راهکار هایی برای جا به جا کردن آن ها به کار گرفتند؟ چه زمان هایی لازم بود که از کمک چند نفر کمک بگیرند؟ در هر کدام از وسایل اگر چه تغییر ایجاد می شد، کار آن ها برای جمع آوری وسایل آسان تر بود؟ در بقیه ی وسایل کلاس باید چه تغییری ایجاد شود تا با دست های جدیدمان بتوانیم آن ها را جا به جا کنیم؟ در وسایل دیگری که در طول روز از آن ها استفاده می کنیم باید چه تغییری ایجاد کنیم تا بهتر بتوانیم با آن ها کار کنیم؟
از دانش آموزان بخواهید که یکی از این وسایل را انتخاب کنند و با اعمال تغییرات پیشنهاد شده، آن را نقاشی کنند. از آن ها بپرسید که هر کدام از راهکارهایشان چگونه به آن ها کمک می کند. در پرسش های خود فرضیه سازی کنید و به کمک این کار بچه ها را ترغیب کنید که درباره ی وسیله ی پیشنهادیشان در موقعیت های مختلف فکر کنند.

منابع:
• تصاویری از حیوانات مختلف، به طوری که آن ها را در حالات مختلف نمایش دهد.
• فیلمی از همان حیوانات که آن ها را در حال حرکت و یا برداشتن اشیا مختلف نشان می دهد.
• اسباب بازی هایی در ابعاد و اشکال مختلف
• کاغذ و مداد رنگی برای نقاشی
• دستکش هایی که اندازه شان از دست بچه ها بزرگ تر است و از مقوا کارت و کش ساخته شده است.
زمان: نیم ساعت

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ALLCHANNELS

You can now follow us on telegram channel.

JOIN CHANNEL
CLOSE