چگونه خودمان را کنترل کنیم؟

دکتر محمود تلخابی

0

ما دو نوع احساس را در زندگی تجربه می‌کنیم که بسیار آزار دهنده است و گاهی تحمل آنها برای ما دشوار می شود. نوع اول که اصطلاحاً اضطراب می‌نامیم به حالت‌های شوریدگی و ناآرامی اشاره دارد که از یک منبع ناشناخته درونی نشأت می‌گیرد و ما معمولا علت این دلهره و نگرانی را نمی‌شناسیم. در نوع دوم نیز احساسات مشابهی را تجربه می‌کنیم، با این تفاوت که منبع أن بیرونی است و احتمالا محرکی است که کنترل أن را از دست داده‌ایم و وجود آن ما را نگران می‌کند. برای مثال، نگرانی از شیوع یک بیماری و یا نگرانی از اتفاقاتی که ممکن است برای فرزند یا همسر ما بیافتد یا فشارهایی که معمولاً افراد در محیط شغلی تجربه می‌کنند از این نوع هستند و أنها معمولا استرس می‌نامیم.

تا اینجا فهمیدیم که با دو نوع تنش مواجه هستیم. بنابراین، برای آرام ساختن و رفع تنیدگی، شناخت این دو نوع بسیار کمک کننده است. در اینجا در مورد اضطراب صحبت نمی‌کنیم. با توجه به شرایطی که برای زندگی‌مان در حال حاضر ایجاد شده است عمده نگرانی‌های ما دارای عامل بیرونی هستند و ما علت آنها را می‌شناسیم. حالا می‌خواهیم ببینیم که چگونه می‌توانیم محرک‌های أزار دهنده را مدیریت کنیم تا احساس‌های بد را کمتر تجربه کنیم.

مکانیزم شناختی برای کنترل معمولاً در 4 مرحله اتفاق می‌افتد:

  1. ادراک. جایی که ما به محرکهای منفی اجازه می‌دهیم وارد ذهن ما شوند- محرک‌هایی که الزاما هم وجود ندارند یا واقعی نیستند بلکه زاده تخیل ما هستند و مانند ماشه اسلحه، شروع کننده بدی هستند. بنابراین، فیلتر کردن ذهن از طریق تمرین ذهن-آگاهی و اجازه ندادن به ذهن که به این محرک‌ها فکر کنند، بسیار کمک کننده است. این کار، همانند ریموت کنترل تلویزیون عمل می‌کند یعنی به طور مجازی ریموت را برمی‌داریم و شبکه را عوض می‌کنیم و اجازه نمی‌دهیم که این محرک‌ها مشغله ذهن ما شوند.
  2. شناخت. به هر دلیل وقتی یک محرک وارد دنیای ذهن ما شد و نتوانستیم از ورود محرک به ذهنمان جلوگیری کنیم، کنترل و مدیریت ذهن را درمرحله دوم می‌توانیم انجام دهیم. اینجا مدیریت از نوع فیلتر کردن نیست بلکه معنا دادن و تغییر دادن معنای محرک‌هاست. معناها الزاما متناظر با محرک‌ها نیستند بلکه ساخته ذهن ما هستند بنابراین، ما این امکان را داریم که معنای محرک‌ها را بازتعبیر کنیم و اجازه ندهیم که معناهای آزار دهنده ساخته شوند. برای مثال، اگر کسی حرفی زده باشد و شما به خاطر آن حرف ناراحت شده باشید، این احساس ناراحتی مربوط به آن حرف نیست بلکه مربوط به معنایی است که شما به آن حرف اختصاص داده‌اید. پس اگر نمی‌توانید حرف دیگران را عوض کنید- که معمولا نمی‌توانیم- در عوض می‌توانیم معنایی که ذهن ما از أن می‌سازد را تغییر دهیم. (حال خوب ساختنی است اگر خودش ایجاد شود خودش هم خراب می شود و أنگاه بازهم حال ما بد خواهد شد).
  3. هیجان. بازهم اگر نتوانسیم در مرحله دوم کنترل ذهنمان را بر دست بگیریم. نباید نگران باشیم، هنوز مرحله دیگری هست که به ما امکان می‌دهد از شکل‌گیری احساست آزار دهنده جلوگیری کنیم. اگر دوباره، به مثال قبلی بر گردیم فرض کنید شما حرفی را شنیدید که فکر کردید به شما توهین شده است و نتوانستید معنای آن حرف را باز تعبیر کنید. در این مرحله می‌توانید مراقب هیجانی باشید که به أن فکر شما می‌چسبد. هیجان‌ها به افکار ما اضافه می‌شوند به عبارت دیگر ما می‌توانیم نوع هیجانی که به یک فکر نصب می شود را کنترل و مدیریت کنیم. برای مثال، شما در جمعی یه ایده‌ای مطرح می‌کنید اکثر افراد آن جمع، با شما مخالفت می‌کنند و ایده شما را بی‌اساس تلقی می‌کنند. در این مواقع اغلب احساس خوبی را تجربه نمی‌کنیم. اما این احساس در ذات آن حالت ذهنی قرار ندارد بلکه ما آن احساس را به فکرمان می‌چسبانیم و حالمان را بد می‌کنیم. پس می‌توانیم مراقب هیجان‌هایی باشیم که به افکار ما می‌چسبند. اینجا پاشنه أشیل حال ماست که می‌تواند احساسات آزار دهنده را شکل بدهد.
  4. عمل. آخرین امکان ما برای کنترل و مدیریت خودمان، مدیریت در سطح اعمال‌مان است. یعنی واکنش‌هایی که پس از فرایند ادراک، شناخت و هیجان در ما شکل می‌گیرد. بنابراین، اگر نتوانستیم ادراک، شناخت یا افکار و هیجان‌هایمان را کنترل کنیم، در أخرین سطح می‌توانیم واکنش‌هایمان را به تعویق بیاندازیم تا امکان تجدید نظر و بهتر کردن أنها را پیدا کنیم.

حالا برگردیم به محرک‌هایی که ما را نگران می‌سازند. برای مثال، فرزند نوجوان ما دوست دارد ساعاتی با همسالان خود بگذراند یا همسرمان قدری دیرتر از وقت معمول به خانه می‌آید یا هر چیزی دیگری. اگر فرایند 4 گانه را بررسی کنید در بسیاری از مواقع به این نتیجه خواهید رسید که غالب اوقات آن محرک‌ها ذاتاً ایجاد کننده این احساسات منفی نیستند، بلکه فرایندی که ما در ذهن خود تجربه می‌کنیم حال مان را بد می‌کند. پس اگر نمی‌توانیم محرکهای بیرونی را کنترل کنیم- که در بسیاری از مواقع نمی‌توانیم- در عوض می‌توانیم فرایند ذهنی خود را مدیریت کنیم.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ALLCHANNELS

You can now follow us on telegram channel.

JOIN CHANNEL
CLOSE